سگتان ناگهان گردنش را جلو می‌کشد، شکمش منقبض می‌شود و صدای عق زدن بلندی از گلویش بیرون می‌آید، اما چیزی بالا نمی‌آورد. اگر دنبال علت عق زدن سگ بدون استفراغ هستید، اول این را بدانید که بیشتر این موارد خفیف هستند.
اوق زدن بدون استفراغ معمولاً از تحریک گلو و راه هوایی (مانند سرفه کنل یا سرفه لانه‌ای، گیر کردن جسم خارجی یا کلاپس نای) یا از حالت تهوع و برگشت اسید معده ناشی می‌شود. اما اگر سگ نژاد بزرگی دارد، بی‌قرار است، آب دهانش راه افتاده و شکمش باد کرده، ممکن است دچار پیچ‌خوردگی معده شده باشد. این وضعیت ظرف چند ساعت جان سگ را تهدید می‌کند و درمان خانگی ندارد.
اگر همین حالا مطمئن نیستید، از مشاوره دامپزشکی آنلاین زی‌پت کمک بگیرید یا اگر امکان بردن سگ به کلینیک را ندارید، ویزیت حیوانات خانگی در منزل را درخواست کنید.
اوق زدن، استفراغ، سرفه یا عطسه معکوس؟ اول مطمئن شوید سگ دقیقاً چه می‌کند
اوق زدن یعنی انقباض ناگهانی و رفلکسی پشت حلق که صدای عق ایجاد می‌کند، بدون اینکه محتویات معده بیرون بیاید. طبق گفته دامپزشکان، در اوق زدن حداکثر کمی مخاط یا کف خارج می‌شود.
چند رفتار دیگر از بیرون شبیه اوق به نظر می‌رسند. جدول زیر کمک می‌کند سریع تشخیص دهید با کدام روبه‌رو هستید.
| رفتار | چه می‌بینید | چه بیرون می‌آید | منشأ |
|---|---|---|---|
| اوق زدن | گردن کشیده، دهان باز، صدای عق | هیچ، یا کمی مخاط و کف | گلو، راه هوایی یا تهوع |
| استفراغ | انقباض‌های شدید شکم | غذا یا مایع زرد | معده و روده |
| برگشت غذا (رگورژیتاسیون) | بدون زور زدن، غذا آرام بیرون می‌آید | غذای هضم‌نشده | مری |
| سرفه | صدای خشک یا شبیه غاز، گاهی با اوق در پایان | معمولاً هیچ | نای و ریه |
| عطسه معکوس | سگ گردن را می‌کشد و با خرناس هوا را به داخل بینی می‌کشد | هیچ | بینی و پشت حلق |
عطسه معکوس سگ شایع‌ترین «شبه‌اوق» بی‌خطر است. طبق راهنمای بیمارستان‌های VCA درباره عطسه معکوس در سگ، هر دوره چند ثانیه تا یک دقیقه طول می‌کشد، سگ قبل و بعد از آن کاملاً عادی است و نوازش آرام گردن کمک می‌کند. در سگ‌های کوچک و پوزه‌کوتاه شایع‌تر است.
علت اوق زدن سگ بدون استفراغ؛ از تحریک ساده گلو تا پیچ‌خوردگی معده
علت اوق زدن سگ بدون استفراغ معمولاً در سه گروه جا می‌گیرد: مشکلات راه هوایی، مشکلات گوارشی و چیزهایی که در دهان یا حلق گیر کرده‌اند. علت‌ها را به ترتیب خطر آورده‌ایم، نه به ترتیب شیوع.
نفخ و پیچ‌خوردگی معده (GDV)؛ تنها علتی که نمی‌شود برایش تا صبح صبر کرد
پیچ‌خوردگی معده یعنی معده با گاز باد می‌کند و دور خودش می‌چرخد، به‌طوری که ورودی و خروجی آن بسته می‌شود. به همین دلیل سگ مدام تلاش می‌کند بالا بیاورد اما چیزی بیرون نمی‌آید.
طبق راهنمای VCA درباره نفخ و پیچ‌خوردگی معده در سگ، سگ مبتلا بی‌قرار است، آب دهان زیادی می‌ریزد، به سختی نفس می‌کشد و ممکن است زمین‌گیر شود. تورم شکم معمولاً در سمت چپ واضح‌تر است و ضربه آرام پشت آخرین دنده صدایی توخالی مثل طبل می‌دهد.
این بیماری بیشتر در سگ‌های نژاد بزرگ با قفسه سینه عمیق و باریک (یعنی سگ‌هایی که قفسه سینه آن‌ها از بالا به پایین کشیده و از دو طرف نسبتاً باریک است) دیده می‌شود؛ انجمن جراحان دامپزشکی آمریکا (ACVS) از گریت‌دین، ویمارانر، سنت‌برنارد و سترها نام می‌برد و ژرمن‌شپرد هم جزو نژادهای پرخطر است. خوردن سریع یک وعده حجیم از عوامل مرتبط با آن است.توجه کنید که «سینه عمیق» به معنای داشتن ریه‌های بزرگ‌تر یا تنفس عمیق‌تر نیست؛ بلکه صرفاً به شکل استخوان‌بندی قفسه سینه سگ اشاره دارد.
توجه: گاهی شکم باد کرده دیده نمی‌شود چون زیر قفسه دنده‌ها پنهان است، و گاهی کمی کف هم بیرون می‌آید. پیچ‌خوردگی معده درمان خانگی ندارد و سگ باید فوراً به کلینیک برسد.
سرفه لانه (کنل کاف)؛ سرفه‌ای شبیه صدای غاز که به اوق ختم می‌شود
سرفه لانه یا کنل کاف یک عفونت مسری راه هوایی است که چند باکتری و ویروس، از جمله بوردتلا، عامل آن هستند. طبق راهنمای دامپزشکی مرک درباره سرفه لانه، نشانه شاخص آن سرفه‌ای شبیه صدای غاز است که اغلب به اوق ختم می‌شود.
اگر سگتان اخیراً در پانسیون، پت‌هتل یا پارک سگ بوده، این احتمال را جدی‌تر بگیرید. شدت سرفه معمولاً طی پنج روز اول کم می‌شود، اما بیماری ۱۰ تا ۲۰ روز طول می‌کشد.
انجمن دامپزشکی آمریکا (AVMA) هشدار می‌دهد که بی‌حالی، بی‌اشتهایی، تب و تنفس سخت ممکن است نشانه ذات‌الریه باشد. توله‌ها بیشتر در معرض این عارضه هستند.
تکه استخوان، چوب یا اسباب‌بازی در گلو
اگر اوق ناگهان شروع شده و سگ با پنجه به دهانش می‌کشد، آب دهانش جاری است یا صدای زیر و تیزی از گلویش درمی‌آید، احتمال گیر کردن جسم خارجی مطرح است. AKC این صدا را نشانه گیر کردن جسم در گلو می‌داند.
استخوان پخته مرغ، تکه چوب و قطعات اسباب‌بازی رایج‌ترین مقصرها هستند. انگشت خود را کورکورانه در گلو فرو نکنید، چون ممکن است جسم را عمیق‌تر هل دهید. هر نشانه‌ای از مشکل تنفسی یعنی وضعیت اورژانسی است.
کلاپس نای؛ دردسر رایج پامرانین، شیتزو و یورکی
کلاپس نای یعنی حلقه‌های غضروفی که نای (لوله هوا) را باز نگه می‌دارند ضعیف می‌شوند و نای صاف می‌شود. نتیجه، سرفه‌ای خشک شبیه صدای غاز است که گاهی با اوق تمام می‌شود.
طبق راهنمای VCA درباره کلاپس نای در سگ، این بیماری در شی‌هواهوا، پامرانین، شیتزو، توی‌پودل و یورکشایر تریر شایع است. سرفه ممکن است شب‌ها، هنگام هیجان، در هوای گرم، بعد از خوردن و نوشیدن یا با فشار قلاده بدتر شود.
به گفته راهنمای مرک، این مشکل در سگ‌های چاق شایع‌تر است و کاهش وزن نقش اصلی را در کنترل آن دارد. دود سیگار و قلیان هم سرفه را تشدید می‌کند.
تهوع، رفلاکس اسید و معده خالی
گاهی اوق از معده شروع می‌شود، نه از گلو. سگ دچار حالت تهوع معمولاً قبل از اوق لب‌هایش را می‌لیسد یا مکرر آب دهانش را قورت می‌دهد.
اگر اوق یا بالا آوردن کمی مایع زرد بیشتر صبح زود و با معده خالی رخ می‌دهد و سگ بقیه روز سرحال است، ممکن است سندرم استفراغ صفراوی باشد؛ یعنی صفرا به معده خالی برمی‌گردد و آن را تحریک می‌کند. این حالت اغلب با یک وعده کوچک آخر شب بهتر می‌شود.
ترشحات سینوزیت هم می‌تواند اوق ایجاد کند. در توله‌ها، کرم‌های گرد روده‌ای را هم باید در نظر داشت.
فلج حنجره در لابرادور و ژرمن‌شپرد مسن
فلج حنجره یعنی غضروف‌های حنجره هنگام نفس کشیدن درست باز و بسته نمی‌شوند. طبق راهنمای مرک درباره فلج حنجره در سگ، این مشکل بیشتر در سگ‌های میانسال تا مسن نژاد بزرگ مثل لابرادور دیده می‌شود و با سرفه خشک، تغییر صدای پارس و تنفس پرصدا همراه است.
این سگ‌ها اغلب هنگام آب یا غذا خوردن اوق می‌زنند و علائم با «پیری» اشتباه گرفته می‌شود. گرمای تابستان خطر بحران تنفسی را بیشتر می‌کند، اما جراحی اغلب موفق است.
بیماری قلبی، آلرژی و محرک‌های محیطی
در سگ‌های مسن، سرفه‌ای نرم و پیوسته که شب‌ها یا هنگام خوابیدن به پهلو شنیده می‌شود، ممکن است به مشکلات قلبی در سگ مربوط باشد. گرد و غبار و اسپری‌ها هم اوق کوتاه و گذرا ایجاد می‌کنند.
نژاد، سن و زمان اوق زدن؛ سه سرنخ که حدس شما را دقیق‌تر می‌کند
نژاد، سن و موقعیت وقوع اوق دامنه علت‌ها را سریع محدود می‌کند. این جدول جایگزین معاینه نیست، اما کمک می‌کند با ذهن روشن‌تری با دامپزشک صحبت کنید. برای فهرست کامل‌تر، مطلب بیماری‌های رایج سگ‌ها بر حسب نژاد را ببینید.
| شرایط سگ شما | محتمل‌ترین علت |
|---|---|
| نژاد بزرگ با سینه عمیق، بعد از یک وعده سنگین | پیچ‌خوردگی معده (اورژانس) |
| نژاد کوچک، هنگام هیجان یا کشیده شدن قلاده | کلاپس نای |
| تازه برگشته از پانسیون یا پت‌هتل | سرفه لانه |
| نژاد بزرگ و مسن، هنگام آب یا غذا خوردن | فلج حنجره |
| صبح زود و با معده خالی، در سگی سرحال | سندرم استفراغ صفراوی |
| سگی که استخوان، چوب یا اسباب‌بازی می‌جود | جسم خارجی |
| نژاد کوچک یا پوزه‌کوتاه، خرناس کمتر از یک دقیقه | عطسه معکوس (بی‌خطر) |
چه زمانی اوق زدن سگ بدون استفراغ اورژانسی است؟ راهنمای سه‌رنگ تصمیم‌گیری
اوق زدن وقتی اورژانسی است که با شکم باد کرده، بی‌قراری شدید، مشکل تنفسی یا خفگی همراه باشد. نشانه‌ها را بر اساس فوریت در سه سطح دسته‌بندی کرده‌ایم.
قرمز: همین حالا به کلینیک شبانه‌روزی بروید
- عق زدن مکرر و بی‌نتیجه همراه با شکم سفت یا باد کرده
- بی‌قراری شدید یا آبریزش زیاد دهان
- لثه رنگ‌پریده یا کبود، تنفس سخت یا پرصدا
- زمین‌گیر شدن یا ضعف ناگهانی
- خفگی همراه با پنجه کشیدن به دهان
- احتمال مسمومیت سگ با ماده سمی یا داروی انسانی
نارنجی: همان روز با دامپزشک تماس بگیرید
- تکرار اوق طی چند ساعت
- بی‌حالی، بی‌اشتهایی یا تب
- سرفه همراه با آبریزش بینی، به‌ویژه در توله
- اوق مکرر هنگام غذا خوردن در سگ مسن
سبز: سگ را زیر نظر بگیرید
- یک دوره کوتاه که بعد از آن سگ کاملاً عادی است
- عطسه معکوس کمتر از یک دقیقه
- اوق گذرا بعد از تند خوردن آب، در سگی که نژاد بزرگ ندارد
در سطح قرمز وقت را از دست ندهید؛ پیچ‌خوردگی معده و انسداد راه هوایی درمان بیمارستانی می‌خواهند. آدرس نزدیک‌ترین کلینیک شبانه‌روزی را از همین امروز در گوشی‌تان ذخیره کنید.
برای موارد نارنجی، مشاوره دامپزشکی آنلاین زی‌پت کمک می‌کند بفهمید معاینه حضوری لازم است یا نه. اگر جابه‌جا کردن سگ سخت است، ویزیت حیوانات خانگی در منزل گزینه مناسبی است.
تا رسیدن به دامپزشک؛ آنچه کمک می‌کند و آنچه اوضاع را بدتر می‌کند
تا رسیدن به دامپزشک، کار شما زیر نظر گرفتن و جمع کردن سرنخ است، نه درمان.
پنج قدم اول در خانه
- آرامش خود را حفظ کنید و تنفس و رنگ لثه سگ را نگاه کنید؛ لثه سالم صورتی است، نه سفید یا آبی.
- در سگ‌های بزرگ، پهلوی چپ پشت آخرین دنده را بررسی کنید و ببینید شکم برآمده یا سفت است یا نه.
- اگر بدون خطر گاز گرفته شدن ممکن است، داخل دهان را با نور گوشی ببینید.
- چیزی به سگ نخورانید و ساعت شروع، آخرین وعده غذا و هر چیز مشکوکی را که ممکن است خورده باشد یادداشت کنید و از صحنه فیلم بگیرید.
- با دامپزشک یا مشاوره آنلاین زی‌پت تماس بگیرید و در صورت نیاز، سگ را بدون فشار روی شکم یا گردن به کلینیک ببرید.
اشتباهات رایجی که نباید مرتکب شوید
- سگ را وادار به استفراغ نکنید؛ نه با آب‌نمک، نه با شربت ایپکاک و نه با آب اکسیژنه، مگر با دستور صریح دامپزشک. در پیچ‌خوردگی معده خروجی معده بسته است و این کار فقط وقت را هدر می‌دهد.
- داروی انسانی ندهید، از مسکن گرفته تا قرص ضداسید.
- داروی ضدتهوع را خودسرانه شروع نکنید. متوکلوپرامید در انسداد گوارشی منع مصرف دارد و ضدتهوع ممکن است نشانه‌های یک مشکل جدی را پنهان کند.
- در سگ نژاد بزرگ با شکم باد کرده تا صبح صبر نکنید.
- قلاده سگی را که سرفه شبیه غاز دارد نکشید.
دامپزشک چطور علت را پیدا می‌کند و چه درمانی در پیش است؟
دامپزشک با شرح‌حال و معاینه، منشأ مشکل را بین گلو، راه هوایی و معده محدود می‌کند و درمان را بر همان اساس انتخاب می‌کند. بیشتر این علت‌ها درمان ساده‌ای دارند.
از لمس نای تا رادیوگرافی؛ روند تشخیص
دامپزشک درباره زمان شروع و ارتباط اوق با غذا می‌پرسد.
- لمس آرام نای: در سرفه لانه و کلاپس نای همین فشار ملایم سرفه را برمی‌انگیزد.
- رادیوگرافی (عکس ساده): عکس شکم برای پیچ‌خوردگی معده و عکس قفسه سینه برای ریه و قلب.
- معاینه حنجره با آرام‌بخش: وقتی به فلج حنجره یا جسم خارجی مشکوک است.
- آندوسکوپی (دوربین باریک): برای دیدن نای یا خارج کردن جسم گیرکرده.
- آزمایش خون و مدفوع: برای بیماری‌های عمومی و انگل‌ها.
درمان بر اساس علت؛ داروهای رایج در ایران فقط با نسخه دامپزشک
هیچ‌کدام از داروهای جدول زیر نباید بدون معاینه شروع شود. دوز و مدت مصرف را فقط دامپزشک تعیین می‌کند.
| علت | رویکرد درمان | نمونه داروهای رایج در ایران |
|---|---|---|
| پیچ‌خوردگی معده | تثبیت، تخلیه گاز و جراحی با گاستروپکسی (دوختن معده به دیواره شکم) | درمان دارویی خانگی ندارد |
| سرفه لانه | استراحت؛ اغلب خودبه‌خود بهتر می‌شود | داکسی‌سایکلین، فقط با شواهد عفونت باکتریایی |
| جسم خارجی | خارج کردن با آرام‌بخش یا آندوسکوپی | بسته به آسیب گلو |
| کلاپس نای | کاهش وزن، قلاده سینه‌ای، دوری از دود | داروهای کنترل سرفه و التهاب طبق تشخیص دامپزشک |
| تهوع و رفلاکس | تنظیم زمان وعده‌ها | فاموتیدین، پنتوپرازول، سوکرالفیت؛ متوکلوپرامید فقط پس از رد انسداد |
| انگل‌های روده | ضدانگل دوره‌ای | قرص ضد انگل سگ با پرازی‌کوانتل، پیرانتل و فنبندازول (مثل سستوفن پلاس) |
| فلج حنجره | کنترل وزن و گرما؛ جراحی در موارد شدید | داروهای کنترل علائم طبق تشخیص دامپزشک |
اگر بعد از شروع درمان اوق ادامه پیدا کرد، دوباره به دامپزشک مراجعه کنید.
عادت‌های روزمره‌ای که احتمال اوق زدن را کم می‌کنند
بخشی از علت‌های اوق، مثل پیچ‌خوردگی معده و کلاپس نای، با چند عادت ساده کم‌خطرتر می‌شوند.
- ظرف کندخوری و تقسیم غذا به چند وعده کوچک‌تر، به‌ویژه در نژادهای بزرگ
- پرهیز از ظرف غذای بلند در نژادهای مستعد پیچ‌خوردگی معده؛ پژوهش‌های دامپزشکی آن را جزو عوامل خطر می‌دانند
- گفت‌وگو با دامپزشک درباره گاستروپکسی پیشگیرانه برای نژادهای پرخطر
- قلاده سینه‌ای (هارنس) به جای قلاده گردنی در نژادهای کوچک
- کنترل وزن و خانه بدون دود سیگار و قلیان
- واکسیناسیون منظم سگ؛ واکسن داخل بینی سرفه لانه در ایران هم وجود دارد و دامپزشک درباره نیاز سگ شما به آن تصمیم می‌گیرد
- ضدانگل دوره‌ای و ندادن استخوان پخته
سوالات پرتکرار درباره اوق زدن سگ بدون استفراغ
چرا سگم صبح‌ها اوق می‌زند ولی چیزی بالا نمی‌آورد؟
شایع‌ترین دلیل، تحریک معده خالی با صفرا یا اسید است. اگر سگ بقیه روز سرحال است، یک وعده کوچک آخر شب اغلب کمک می‌کند. اگر اوق صبحگاهی با بی‌اشتهایی، کاهش وزن یا بی‌حالی همراه شد، به دامپزشک مراجعه کنید.
آیا اوق زدن سگ بعد از غذا خوردن طبیعی است؟
یک اوق کوتاه بعد از تند خوردن غذا معمولاً جدی نیست. اما در نژاد بزرگ، اوق بی‌نتیجه بعد از وعده سنگین می‌تواند نشانه پیچ‌خوردگی معده باشد. در سگ مسن، اوق مکرر هنگام غذا خوردن ممکن است به فلج حنجره مربوط باشد.
اوق زدن سگ با کف سفید نشانه چیست؟
کمی کف سفید بعد از اوق معمولاً مخاط گلو و راه هوایی است و در سرفه لانه زیاد دیده می‌شود. اما اگر سگ بی‌قرار است و شکمش باد کرده، کف می‌تواند نشانه پیچ‌خوردگی معده باشد و مراجعه فوری می‌خواهد.
سگم سرفه می‌کند و بعد اوق می‌زند؛ کنل کاف گرفته؟
سرفه خشکی شبیه صدای غاز که به اوق ختم می‌شود، نشانه کلاسیک سرفه لانه است، به‌ویژه اگر سگ اخیراً با سگ‌های دیگر بوده. کلاپس نای هم صدای مشابهی دارد. تشخیص قطعی با معاینه دامپزشک است.
به سگی که اوق می‌زند آب یا غذا بدهم؟
تا وقتی علت مشخص نشده، غذا ندهید. اگر به پیچ‌خوردگی معده یا گیر کردن جسم خارجی مشکوک هستید، هیچ چیزی از راه دهان ندهید و مستقیم به کلینیک بروید. در موارد خفیف، درباره آب دادن با دامپزشک مشورت کنید.
علت اوق زدن سگ بدون استفراغ در شب چیست؟
اوق و سرفه شبانه بیشتر به کلاپس نای در نژادهای کوچک یا بیماری قلبی در سگ‌های مسن مربوط است. اگر علت اوق زدن سگ بدون استفراغ در شب برایتان روشن نیست و تکرار می‌شود، از آن فیلم بگیرید و برای معاینه وقت بگیرید.
خلاصه برای صاحب سگ؛ کِی صبر کنید و کِی راه بیفتید
یک قاعده را همیشه به یاد داشته باشید: سگ نژاد بزرگ، شکم باد کرده و عق زدن بی‌نتیجه یعنی همین حالا کلینیک. در بیشتر موارد دیگر، علت اوق زدن سگ بدون استفراغ تحریک گلو، سرفه لانه یا معده خالی است و فرصت دارید با آرامش بررسی کنید.
اگر اوق تکرار شد یا با بی‌حالی، تب یا سرفه طولانی همراه بود، منتظر نمانید.
برای اینکه سریع بفهمید وضعیت سگتان فوری است یا نه، از مشاوره دامپزشکی آنلاین زی‌پت استفاده کنید. اگر بردن سگ به کلینیک دشوار است، ویزیت در منزل زی‌پت را درخواست کنید.